Πλούτωνας
Ο μικρός Πλούτωνας είναι ο τελευταίος πλανήτης της οικογένειας του ηλιακού μας συστήματος. Ο σκοτεινός και συνάμα ψυχρός πλανήτης απέχει γύρω στα 5,6 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα από τον Ήλιο κατά μέσο όρο. Με αεροπλάνο θα φτάνατε σε 675 χρόνια ενώ αν προσπαθούσατε να πάρετε το αυτοκίνητό σας θα ήσασταν εκεί σε 5.700 χρόνια
Mάζα 0,0022
Όγκος άγνωστος
Διάρκεια ημέρας 6,38 μέρες
Mέση θερμοκρασία -220
Δορυφόροι 1
Διάρκεια έτους (περίοδος τροχιάς) 248,54 χρόνια
Η ανακάλυψη του Πλούτωνα

Ο Πλούτωνας ειναι ο πιο απομακρυσμένος πλανήτης του ηλιακού μας συστήματος. Απέχει 5.913.520.000 χλμ. (39.5 AU) από τον Ήλιο κατά μέσο όρο. Είναι επίσης ο μικρότερος σε μέγεθος πλανήτης με διάμετρο μόλις 2274 χλμ. Είναι μικρότερος κι από τους περισσότερους δορυφόρους όπως η Σελήνη, ο Τρίτων, η Ευρώπη, η Ιώ.

Ανακαλύφθηκε το 1930 κι ο εντοπισμός του έγινε κατά λάθος. Οι αστρονόμοι στη δεκαετία του 1920 έψαχναν για έναν πλανήτη μετα τα όρια του Ποσειδώνα. Πίστευαν ότι κάποιο άλλο ουράνιο σώμα ήταν υπεύθυνο για τις διαταραχές που υπολόγισαν στην τροχιά του Ποσειδώνα. Ο Πέρσιβαλ Λόουελ (Persival Lowell) ιδρυτής του ομώνυμου παρατηρίου Lowell στο Φλαγκσταφ της Αριζονα (Flagstaff, Arizona, US) χρηματοδότησε τρείς έρευνες για τον εντοπισμό του πλανήτη. Στη τρίτη έρευνα προσλήφθηκε ενας νεαρός βοηθός εργαστηρίου, ο 24χρονος Κλάιντ Τόμπο (Clyde Tombaugh).

Ο Τόμπο έβγαλε σειρές φωτογραφιών που απείχαν χρονικά 1-2 εβδομάδες κοντά στη ζώνη της Εκλειπτικής. Κατόπιν έξετασε πολύ προσεχτικά τον ουρανό ψάχνοντας για οτιδήποτε φαινόταν να μετακινείται στο φόντο των σταθερών αστέρων. Η συστηματική αυτή προσέγγιση απέδωσε καρπούς. Στις 18 Φεβρουαρίου 1930 ο Τόμπο εντόπισε τον πλανητη Πλούτωνα.

Σύντομα οι αστρονόμοι συμπέραναν ότι είναι πολύ μικρός για να προκαλεί τις διαταράξεις στην τροχιά του Ποσειδώνα και η έρευνα για τον άγνωστο πλανήτη συνεχίστηκε. Μετά από πολλά χρόνια οι αστρονόμοι ανακαλύπτουν ότι τελικά ο Ποσειδώνας δεν παρουσιάζει ανωμαλίες στην τροχιά του. Είχαν υπολογίσει λάθος τη μάζα του Ποσειδώνα με αποτέλεσμα η τροχιά του γιγάντιου πλανήτη να είναι διαφορετική από ότι περίμεναν, γεγονός που θεώρησαν ανωμαλία.

Περιστροφή, τροχιά και δορυφόροι

Ο Πλούτωνας χρειάζεται 248 γήινα έτη για να συμπληρώσει μια περιστροφή γύρω από τον Ήλιο. Η τροχιά του είναι αρκετά εκκεντρική και για 20 περίπου χρόνια διασχίζει τα όρια της τρόχιας του Ποσειδώνα ερχόμενος κοντύτερα στον ήλιο. Τότε φτάνει σε περιήλιο, ενώ ο Ποσειδώνας γίνεται ο πιο μακρινός πλανήτης.

Η τροχιά του Πλούτωνα βρίσκεται σε κλίση 17 μοιρών σε σχέση με τη γήινη τροχιά, την εκλειπτική. Καθώς πλησιάζει σε περιήλιο, φτάνει και την μέγιστη απόσταση του από την εκλειπτική. Έτσι βρίσκεται πολύ ψηλά ή πολύ χαμηλά από το επίπεδο της τροχιάς του Ποσειδώνα, γεγονός που αποκλείει τη σύγκρουση μεταξύ τους. Οι δυό αυτοί πλανήτες ποτέ δεν πλησιάζουν ο ένας τον άλλον περισσότερο από 18 AU.

Ο άξονας περιστροφής του Πλούτωνα έχει κλίση 122° δηλαδή περιστρέφεται με τους πόλους του σχεδόν παράλληλα στην τροχιά του. Ο μόνος άλλος πλανήτης με τέτοια ιδιομορφία είναι ο Ουρανός. Την εποχή που ο Πλούτωνας εντοπίστηκε από την Γη φαινόταν η σχετικά λαμπρή περιοχή του Νότιου Πόλου. Σιγά-σιγά φαινόταν όλο και πιο θαμπός καθώς η προοπτική του από την γη άλλαζε και η θέα του Νοτίου Πόλου έδωσε τη θέση της στη θέα του Ισημερινού.

Έχει ένα φυσικό δορυφόρο, τον Χάροντα (φωτό αριστερά). Ο Χάρων ανακαλύφθηκε το 1978 σε ευνοϊκές συνθήκες, λίγο πριν εισέλθει ο Πλούτων στην εσωτερική πλευρά της τροχιάς του Ποσειδώνα. Καθώς τα δύο ουράνια σώματα πλησίαζαν σε περιήλιο, μπόρεσαν οι αστρονόμοι να παρατηρήσουν τις ιδιαιτερότητες των τροχιών τους. Η διάμετρος του Πλούτωνα υπολογίστηκε σε 2274 χλμ. με περιθώριο λάθους ±8 και του Χάροντα σε 1270 χλμ.

Ο Πλούτων περιστρέφεται γύρω από τον άξονα του με φορα αντίθετη από τους περισσότερους πλανήτες. Χρειάζεται περίπου 6,4 γήινες ημερες για να συμπληρώσει μια πλήρη περιστροφή. Ακριβώς τον ίδιο χρόνο χρειάζεται και ο δορυφόρος του, ο Χάροντας. Αν και συνηθίζεται οι δορυφόροι να συγχρονίζονται με την τροχιά του πλανήτη που ακολουθούν εν τούτοις ο Πλούτων είναι ο μοναδικός πλανήτης που περιστρέφεται σε πλήρη συγχρονισμό με τον δορυφόρο του. Τα δύο σώματα συνεχώς αντικρύζουν τις ίδιες περιοχές το ένα στο άλλο καθώς πλέουν στο διάστημα σε τροχιά γύρω από τον ήλιο. Υπολογίζεται ότι απέχουν μεταξύ τους 19.640 χλμ., μια αρκέτα μεγάλη απόσταση για τα μεγέθη τους.

Ο πλανήτης Πλούτωνας και ο δορυφόρος του, Χάρων. Είναι η καθαρότερη εικόνα που έχουμε και λήφθηκε από το τηλεσκόπιο Hubble, στις 21 Φεβρουαρίου 1994, όταν ο Πλούτωνας απείχε 4,4 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα απο τη Γη. Από δω οι αστρονόμοι υπολόγισαν κατά προσέγγιση τις διαμέτρους του Πλούτωνα και του Χάροντα.

Σύσταση και ατμόσφαιρα

Η επιφάνεια του Πλούτωνα παρουσιάζει τη δεύτερη μεγαλύτερη αντίθεση φωτεινών και σκοτεινών περιοχών μετά τον Ιαπετό. Οι αστρονόμοι μετά από προσεχτικές παρατηρήσεις ετών μπόρεσαν να συνθέσουν ένα γενικό χάρτη της επιφάνειας του Πλούτωνα (και του Χάροντα) ανάλογα με την φωτεινότητα.

Λόγω της μεγάλης του απόστασης από την Ήλιο πιστεύεται οτι στην επιφάνεια του επικρατούν πολύ χαμηλές θερμοκρασίες που μπορεί να φτάσουν και τους -240°C. Κατά μέσο όρο κυμαίνονται από -235°C εως -210°C (38-63 Κ). Οι θερμότερες περιοχές θεωρείται ότι αντιστοιχούν στα σκιώδη μέρη της επιφάνειας του Πλούτωνα.

Στην κρύα επιφάνεια του Πλούτωνα υπολογίζεται ότι υπάρχει άζωτο σε περιεκτικότητα 98% καθώς και μεθάνιο και ίχνη μονοξειδίου του άνθρακα. Το στερεοποιημένο μεθάνιο υποδηλώνει ότι ο Πλούτωνας είναι ψυχρότερος από -200°C. Η ατμόσφαιρα του Πλούτωνα ανακαλύφθηκε το 1998. Πρόκειται για ένα πολύ λεπτό στρώμα από άζωτο, μεθάνιο και διοξείδιο του άνθρακα, τα ίδια συστατικά με αυτά της επιφάνειας του.

Καθώς ο Πλούτων ακολουθεί την ελλειπτική τροχιά του η απόσταση ανάμεσα σε αυτόν και τον Ήλιο αυξομειώνεται δραματικά. Το 1989 βρέθηκε σε απόσταση λιγότερη από 30 AU ενώ μισό μόλις πλουτώνειο έτος αργότερα, το γήινο έτος 2123, θα βρεθεί σε απόσταση 50 AU! Aνάλογα διαφέρουν και οι θερμοκρασίες που επικρατούν στην επιφάνεια. Όταν ο Πλούτωνας πλησιάζει κοντύτερα στον Ήλιο, η θερμοκρασία στην επιφάνεια ανεβαίνει αισθητά. Τότε μέρος του πάγου ο οποίος καλύπτει την επιφάνεια αρχίζει και εξατμίζεται σχηματίζοντας σιγά σιγά ένα λεπτό στρώμα ατμόσφαιρας που πυκνώνει όσο ο Πλούτων πλησιάζει σε περιήλιο.

Η ατμοσφαιρική πίεση στην επιφάνεια είναι μόλις το 1/100.000 της γήινης πίεσης. Είναι όμως αρκετή, δεδομένου και του μικρού του μεγέθους για να υποθέτουμε την ύπαρξη κάποιου είδους καιρού, ανέμους, ομίχλη, χημικές αντιδράσεις και ιονόσφαιρα. Η χαμηλή βαρύτητα του Πλούτωνα ασκεί μικρή έλξη στην ατμόσφαιρα με αποτέλεσμα τα ανώτερα στρώματα να τείνουν να ξεφύγουν προς το διάστημα, μοιάζοντας με αυτά του κομήτη.

Κατόπιν ο Πλούτων αρχίζει και απομακρύνεται από τον Ήλιο. Αναπτύσσει όλο και χαμηλότερες θερμοκρασίες μέχρι που η ατμόσφαιρα παγώνει και πέφτει στην επιφάνεια του προσθέτοντας ένα φρέσκο στρώμα λαμπερού πάγου. Η περιοδική ανανέωση της επιφάνειας του Πλούτωνα με νέο πάγο γίνεται κάθε πλουτώνειο έτος (περίπου 248 γήινα έτη). Σε αυτό το φαινόμενο οφείλεται το γεγονός ότι ο Πλούτων διαθέτει μια από τις ανακλαστικότερες επιφάνειες στο ηλιακό μας σύστημα.

Σχηματισμός του Πλούτωνα και ιδιαιτερότητες που παρουσιάζει

Η μέση πυκνότητα του Πλούτωνα υπολογίζεται ότι είναι ανάμεσα σε 1,8 και 2,1 γραμ./κυβ.εκατ. [gr/cm3]. Η πυκνότητα του είναι μάλλον μεγάλη και μοιάζει με τους γήινους πλανήτες στους οποίους και κατατάσσεται. Πιστεύεται ότι αποτελείται κατά το 50%-75% από πάγο και βραχώδη ύλη. Η μέση πυκνότητα του Χάροντα είναι περίπου 1,2 γραμ./κυβ.εκατ. γεγονός που σημαίνει ότι έχει πολύ λιγότερη βραχώδη ύλη στην σύσταση του. Η επιφάνεια του Xάροντα αποτελείται κυρίως από πάγο, ενώ η ατμόσφαιρα είναι πολύ λεπτή εώς ανύπαρκτη. Αν και τα δύο σώματα σχηματίστηκαν στο εξώτερο ηλιακό σύστημα είναι αρκετά ανόμοια. Από την διαφορά στην πυκνότητά τους οι αστρονόμοι συμπέραναν ότι ο Πλούτων και ο Χάροντας σχηματίστηκαν ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλον.

Για τον σχηματισμό του Πλούτωνα εικάζεται ότι προήλθε από την Ζώνη Kuipper. Η Ζώνη είναι ένας δακτυλιος αποτελούμενος απο μικρά κομμάτια βραχοειδούς σύστασης και κυρίως πάγου που Βρίσκεται μετά τον Ποσειδώνα. Θεωρείται ότι είναι αστρική ύλη που απέμεινε απο το σχηματισμό του ηλιακού μας συστήματος. Ο Πλούτων μοιάζει αρκετά με τους παγωμένους βράχους των αστεροειδών που συναντιώνται εκεί. Επιπλέον ο Πλούτωνας κατά την τροχιά του διασχίζει βαθιά την Ζώνη Kuipper. Όπως και πολλά άλλα σώματα της Ζώνης, βρίσκεται σε αναλογική σχέση 3:2 με τον Ποσειδώνα όσον αφορά την τροχιά τους.

Ο χρόνος που χρειάζεται ο Πλούτων για να συμπληρώσει μια πλήρη περιστροφή γύρω από τον Ήλιο ειναι ακριβώς 1,5 φορές μεγαλύτερος από του Ποσειδώνα. Αυτό σημαίνει ότι ο Πλούτων συμπληρώνει δύο πλήρεις ηλιακές περιστροφές στο ίδιο διάστημα που ο Ποσειδώνας συμπληρώνει τρείς.

Αν και έχουν περάσει περίπου 70 χρόνια από την ανακάλυψη του, γνωρίζουμε σχετικά λίγα γι' αυτόν τον μικροσκοπικό πλανήτη. Είναι ο μόνος που δεν έχει δεχθεί την επίσκεψη διαστημικού σκάφους από τον πλανήτη μας. Ακόμη και το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble μπορεί να δει μόνο τους μεγαλύτερους σχηματισμούς στην επιφάνειά του και δεν γνωρίζουμε πού οφείλονται οι έντονες αντιθέσεις φωτεινότητας. Τα στοιχεία του διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble έχουν βρεθεί αρκετές φορές σε αντίθεση με στοιχεία από τα επίγεια τηλεσκόπια. Από την ανακάλυψη του το 1930 ο Πλούτων θα συμπληρώσει μια πλήρη περιστροφή το 2231. Μέχρι τότε οι αστρονόμοι θα συλλέξουν πολύ περισσότερα στοιχεια σχετικά με την ιδιαίτερη τροχιά του πλανήτη.

Ο Πλούτων είναι ένας ασυνήθιστος πλανήτης με πολλά εκκεντρικά χαρακτηριστικά όπως η μεγάλη κλίση του άξονα του, η αντίθετη φορά περιστροφής του, οι αντιθέσεις σκιάς-φωτός, ο ακριβής συγχρονισμός με τον δορυφόρο του. Η προέλευση τόσο του Πλούτωνα όσο και του Χάροντα παραμένουν ακόμη σκοτεινές και μέχρι να σταλεί σκάφος εκεί οι αστρονόμοι μόνο θεωρίες και υποθέσεις μπορούν να κάνουν.

Μερικοί αστρονόμοι θεωρούν ότι ο Πλούτων θα έπρεπε να καταχωρείται σαν μεγάλος αστεροειδής ή κομήτης λόγω του μικρού του μεγέθους. Μερικοι πιστεύουν ότι ήταν δορυφόρος του Ποσειδώνα που ξεφύγε από το βαρυτικό του πεδίο. Άλλοι τον θεωρούν το μεγαλύτερο μέλος της Ζώνης Kuipper. Ο Πλούτων καταχωρήθηκε ως πλανήτης από την Διεθνή Αστρονομκή Ένωση το 1930 και η καταχώρησή του το πιθανότερο είναι να παραμείνει ως έχει για λόγους ιστορικής συνέχειας.

Θα σταλεί διαστημική αποστολή στον Πλούτωνα;

Ο Πλούτων είναι ο τελευταίος ανεξερεύνητος πλανήτης. Η Νasa έχει επεξεργαστεί διάφορες προτάσεις τα τελευταία χρόνια που όμως ακύρωνε λόγω του τεράστιου κόστους. Οι επιστήμονες ελπίζουν να υλοποιηθεί τελικά μια αποστολή μέσα στις επόμενες 2 δεκαετίες ώστε να μπορέσουν να μελετήσουν την ατμόσφαιρα του πλανήτη. Ο Πλούτωνας ήδη άρχισε να κινέιται προς το αφήλιο και καθώς απομακρύνεται η ατμόσφαιρα του θα παγώσει και θα πέσει στην επιφάνεια. Την επόμενη φορά που θα αποκτήσει ατμόσφαιρα ο Πλούτωνας θα είναι σε 200 χρόνια. Έτσι η Nasa ετοιμάζει μια αποστολή που θα της επιτρέψει να φτάσει στον Πλούτωνα πριν το 2020.

Η αποστολή ονομάζεται Nέοι Ορίζοντες (New Horizons) και είναι συνέχεια του προηγούμενου ερευνητικού προγράμματος Pluto-Kuiper Express. Bρίσκεται υπό την εποπτεία του εργαστηρίου εφαρμοσμένης φυσικής του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς (Johns Hopkins University). Η εκτόξευση αναμένεται μέσα στο 2006 και το ερευνητικό σκάφος υπολογίζεται να φτάσει στον Πλούτωνα και τον Χάροντα μέχρι το 2015 και να περάσει τη Ζώνη Kuipper μέχρι το 2026.

Με την αποστολή σκάφους αναμένεται να απαντηθούν πολλά ερωτήματα για τη σύσταση του Πλούτωνα και των σωμάτων της Ζώνης Kuipper, την γεωλογία τους και τις ατμόσφαιρες τους. Ο Τρίτων, δορυφόρος του Ποσειδώνα που στοιχεία του συνέλεξε το Voyager έχει παρόμοιο μέγεθος, μάζα και σύνθεση με τον Πλούτωνα. Πρόκειται για όμοειδή σώματα ή υπάρχουν καθοριστικές διαφορες ανάμεσα τους; Μόνο όταν φτάσει σκάφος εκεί θα μάθουμε με βεβαιότητα.

Αστρονομικό Ημερολόγιο

Στις 7/2/1979 (10:44 UT) ο Πλούτων διέσχισε τα όρια της τροχιάς του Ποσειδώνα και στις 5/9/1989 (12:00 UT) έφτασε σε περιήλιο. H απόσταση του ήταν 29.66 AU ή 4,4 δισεκατομμύρια χλμ. Παρέμεινε στην εσωτερική πλευρά της τροχιάς του Ποσειδώνα εώς τις 11/2/1999 (11:22 UT), όπου βρέθηκε και πάλι στη θέση του πιό μακρινού πλανήτη. Την επόμενη φορά που θα περάσει τα όρια της τροχιάς του Ποσειδώνα θα είναι στις 5 Απριλίου του 2231.


Όψη απο Αθήνα, τοπική ώρα:
Ο Πλούτωνας στις 6/6/2002
Ο Πλούτωνας στις 1/7/2002
Ανατολή - 20:11 (5/6)
Ανατολή - 18:22
Διέλευση Ζενίθ - 01:33
Διέλευση Ζενίθ - 23:44
Δύση - 06:55
Δύση - 5:06 (2/7)
Φωτεινότητα δίσκου - 100% Φωτεινότητα δίσκου - 99,99%
Αζιμούθιο - 208" 38.388'
Αζιμούθιο - 233" 20.185'

Ύψος - 34" 38.819'

Ύψος - 20" 58.200'

Ο Πλούτωνας δεν είναι ποτέ ορατός με γυμνό μάτι (ευκρίνεια 13.8) και χρειάζεται ένα αρκετά καλό τηλεσκόπιο για να ιδωθεί. Στις 6/6/2002 φτάνει στις ευνοϊκότερες συνθήκες όλου του χρόνου για αστρονομική παρατηρηση. Είναι σε αντίθεση με την Ήλιο και ανατέλλει κατά τη δύση του Ηλίου. Γύρω στα μεσάνυχτα φτάνει στο υψηλότερο σημείο της τροχιάς του και δύει λίγο πριν την ανατολή του Ήλιου. Βρίσκεται προς τα νοτιοδυτικά στον αστερισμό του Οφιούχου.

Ο Πλούτων εισήλθε στον αστερισμό του Οφιούχου στα μέσα του 1998 και θα παραμείνει εκεί μέχρι τα μέσα του 2007.

Προηγούμενη σελίδα - Κεντρική σελίδα - Κατάλογος